اسلام آباد، پاکستان - پس از سه روز، گفتگوهای پاکستان و افغانستان در استانبول، با هدف پایان دادن به بن‌بست تنش‌آمیز و خشونت‌آمیز بین همسایگان جنوب آسیا، به نظر می‌رسد روز سه‌شنبه به دیواری در استانبول برخورد کرده است.

مذاکرات با میانجیگری قطر و ترکیه پس از دور اولیه گفتگو در دوحه انجام شد که در 19 اکتبر پس از یک هفته درگیری که دهها کشته از هر دو طرف برجای گذاشت، آتش بس موقت ایجاد کرد.

به گفته تحلیلگران، اگرچه مقامات و کارشناسان گفتند که انتظار می‌رود تلاش‌های «آخرین» برای عقب‌نشینی دو کشور از یک درگیری تمام عیار ادامه یابد، اما به‌گفته تحلیلگران، پس از ناتوانی‌شان در ایجاد آتش‌بس دوحه، دورنمای خصومت‌های جدید بین آن‌ها بسیار زیاد است.

مقامات امنیتی پاکستان گفتند که روز دوشنبه، گفتگوها نزدیک به 18 ساعت ادامه یافت. اما آنها هیئت افغان را متهم کردند که موضع خود را در مورد خواسته مرکزی اسلام آباد تغییر داده است - که کابل به سرکوب گروه مسلح طالبان پاکستان معروف به TTP معروف است.. یکی از مقامات که به دلیل حساسیت گفتگو به الجزیره که خواست نامش فاش نشود، گفت که "دستورالعمل های دریافت شده از کابل" برای تیم افغانستان مذاکرات را پیچیده می کند.

رسانه‌های افغانستان گزارش دادند که کابل، با این حال، هیئت پاکستانی را به "عدم هماهنگی" متهم کرد و مدعی شد که طرف پاکستانی "استدلال‌های روشنی ارائه نکرده است" و همچنان "میز مذاکره را ترک می‌کند."

تیم افغان توسط حاجی نجیب معاون وزیر امور اداری وزارت کشور رهبری می شود، در حالی که پاکستان نمایندگان خود را به طور علنی فاش نکرده است.

حملات برون مرزی اخیر بین نظامیان دو کشور باعث کشته شدن چندین نفر، سربازان و غیرنظامیان و زخمی شدن تعداد زیادی در پاکستان و افغانستان شده است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، که بارها به دنبال کسب اعتبار برای حل و فصل مناقشات جهانی بوده است، ضمن صحبت با خبرنگاران در حاشیه نشست انجمن کشورهای جنوب شرقی (آسه‌آن) در مالزی در اوایل هفته، گفت که "بحران افغانستان و پاکستان را خیلی سریع حل خواهد کرد".

باقر سجاد سید، یکی از همکاران سابق پاکستان در مرکز ویلسون و روزنامه نگاری که امنیت ملی را پوشش می دهد، گفت: با این حال، به نظر می رسد هرگونه حل و فصل درازمدت به دلیل "بی اعتمادی عمیق متقابل و اولویت های متضاد" دو کشور دشوار است.

سید افزود که نارضایتی‌های تاریخی آنها و مداخلات گذشته پاکستان در افغانستان امتیازات را از نظر سیاسی برای طالبان افغانستان خطرناک می‌سازد.

او به الجزیره گفت: «از نظر من، موضوع اصلی همسویی ایدئولوژیک است. وابستگی طالبان افغانستان به تحریک طالبان پاکستان برای مقابله با مشکلات امنیتی داخلی [داخل افغانستان]، جدا شدن از این گروه را با وجود نگرانی‌های پاکستان دشوار می‌کند.

از لحاظ تاریخی، پاکستان برای مدت طولانی به عنوان حامی اصلی طالبان افغانستان تلقی می شد.. بسیاری در پاکستان به طور علنی از بازگشت طالبان به قدرت در اوت 2021 پس از خروج نیروهای آمریکایی استقبال کردند.

اما روابط از زمانی که عمدتاً بر سر TTP، گروهی مسلح که در سال 2007 در جریان به اصطلاح "جنگ علیه تروریسم" به رهبری ایالات متحده ظهور کرد و مبارزاتی طولانی علیه اسلام آباد به راه انداخته بود، به شدت بدتر شده است.

تحریک طالبان پاکستان به دنبال آزادی اعضای زندانی خود در پاکستان است و با ادغام مناطق قبیله‌ای سابق پاکستان در استان خیبر پختونخوا مخالف است. اگرچه این دو گروه مستقل از طالبان افغانستان هستند، اما از نظر ایدئولوژیک همسو هستند.

اسلام آباد کابل را متهم می کند که نه تنها برای تحریک طالبان پاکستان بلکه برای گروه های دیگر از جمله ارتش آزادیبخش بلوچستان و گروه وابسته به داعش در استان خراسان (ISKP) پناهگاه فراهم می کند، اتهاماتی که کابل رد می کند.

طالبان افغانستان اصرار داشته اند که تحریک طالبان پاکستان یک مشکل پاکستانی است و بارها استدلال می کنند که ناامنی در پاکستان یک موضوع داخلی است. و خود طالبان مدتهاست که ISKP را دشمن می دانند.

ملا یعقوب، وزیر دفاع افغانستان که هفته گذشته با همتای پاکستانی خود، خواجه آصف، آتش بس را در دوحه امضا کرد، در مصاحبه ای در 19 اکتبر گفت که کشورها گاهی اوقات از برچسب "تروریزم" برای اهداف سیاسی استفاده می کنند.

او گفت: "هیچ تعریف جهانی یا روشنی از تروریسم وجود ندارد"، و افزود که هر دولتی می تواند دشمنان خود را به عنوان "تروریست" برای برنامه خود معرفی کند.

در همین حال، قدرت‌های منطقه‌ای از جمله ایران، روسیه، چین و چندین کشور آسیای مرکزی نیز از طالبان خواسته‌اند که تحریک طالبان پاکستان و سایر گروه‌های مسلح را که گفته می‌شود از افغانستان فعالیت می‌کنند، از بین ببرند.

این درخواست در اوایل اکتبر در مسکو با رایزنی هایی که با حضور امیرخان متقی وزیر امور خارجه افغانستان نیز برگزار شد، تجدید شد.

در روزهای اخیر، چندین حمله منجر به کشته شدن بیش از دوجین سرباز پاکستانی از جمله افسران شده است.

سال 2024 یکی از مرگبارترین سال‌های پاکستان در نزدیک به یک دهه گذشته بود، با بیش از 2500 تلفات ثبت شده، و به گفته تحلیلگران، سال 2025 در مسیر پیشی گرفتن از آن قرار دارد.

هم غیرنظامیان و هم پرسنل امنیتی هدف قرار گرفته‌اند و بیشتر حملات در خیبر پختونخوا و بلوچستان متمرکز شده‌اند. عملیات تحریک طالبان پاکستان هم از نظر فراوانی و هم از نظر شدت به شدت افزایش یافته است.

«داده‌های ما نشان می‌دهد که تحریک طالبان پاکستان تنها در سال گذشته دست‌کم در ۶۰۰ حمله علیه نیروهای امنیتی یا درگیری با آن‌ها شرکت داشته است.. در گزارش اخیر مکان و رویداد درگیری مسلحانه (ACLED) گفته شده است که فعالیت آن در سال 2025 تاکنون بیش از آنچه در تمام سال 2024 مشاهده شده است، بوده است.

احسان الله تیپو محسود، یک تحلیلگر امنیتی مستقر در اسلام آباد، می گوید که مذاکره کنندگان پاکستانی باید بدانند که روابط بین طالبان و تحریک طالبان پاکستان ریشه در ایدئولوژی دارد و دست کشیدن از گروه مسلح ضد پاکستان را برای دولت افغانستان دشوار می کند.

روزنامه نگار سامی یوسف زی، ناظر قدیمی روابط پاکستان و افغانستان، با این نظر موافق است و گفت که چشم انداز تنش زدایی اکنون به طور فزاینده ای دور به نظر می رسد.

محسود و یوسف زی هر دو به سابقه طالبان در چسبیدن به متحدان حتی در مواجهه با فشار بین المللی و حتی حمله نظامی اشاره کردند.

محسود گفت: «ما در سال 2001، زمانی که پس از حملات 11 سپتامبر، آنها همچنان با القاعده ثابت قدم بودند، همین رویکرد را از طالبان افغانستان مشاهده کردیم.

به گفته یوسف زی، "طالبان افغانستان کهنه سربازان جنگ هستند و می توانند فشار نظامی را تحمل کنند".

در ماه‌های اخیر، هر دو طرف دیپلماسی را دنبال کرده‌اند، همچنین چین با فشار وارد شده به مذاکرات بین آنها، علاوه بر قطر و ترکیه، میانجیگری کرده است.

با این حال، تحلیلگران می گویند اسلام آباد ممکن است به زودی به این نتیجه برسد که گزینه های غیرنظامی کمی برای رفع نگرانی های خود دارد.

سید به تهدید اخیر آصف وزیر دفاع پاکستان مبنی بر "جنگ علنی" اشاره کرد و گفت که این اظهارات می تواند حملات هوایی هدفمند یا عملیات برون مرزی علیه پناهگاه های ادعایی تحریک طالبان پاکستان در افغانستان را پیش بینی کند.

«با این حال، از میانجی‌ها، به‌ویژه قطر و ترکیه، انتظار می‌رود که آخرین تلاش را برای احیای گفتگو یا انتقال آن به محل دیگری انجام دهند.. همچنین احتمال کمی برای پیوستن سایر کشورها وجود دارد، به ویژه پس از آخرین سیگنال رئیس جمهور ترامپ مبنی بر آمادگی برای ورود و تنش زدایی از بحران.

سید گفت که انگیزه‌های اقتصادی، از جمله کمک، در ازای رعایت مفاد آتش‌بس می‌تواند یکی از راه‌های جلوگیری از درگیری نظامی تمام عیار همسایگان باشد.

این ابزاری است که ترامپ در ماه‌های اخیر در جنگ‌های دیگر از جمله در وادار کردن تایلند و کامبوج به توقف جنگ پس از درگیری‌های مرزی استفاده کرده است. رئیس جمهور ایالات متحده بر امضای توافقنامه صلح بین کشورهای جنوب شرقی آسیا در آخر هفته گذشته در کوالالامپور نظارت کرد.

تحلیلگران می گویند در حالی که پاکستان از توانایی های نظامی بسیار برتری برخوردار است، طالبان نیز از مزایایی برخوردار است که نسبت به اعتماد بیش از حد اسلام آباد هشدار می دهد.

یوسفزی استدلال کرد که بحران با پاکستان به تقویت حمایت داخلی از طالبان کمک کرده است و اقدام نظامی علیه آن می تواند همدردی با این گروه را بیشتر کند.

او گفت: "پاسخ طالبان افغانستان مبنی بر حمله به ارتش پاکستان در [مرز] به عنوان یک پاسخ قهرآمیز تلقی شد که محبوبیت آنها را افزایش داد. و حتی اگر پاکستان به بمباران ادامه دهد، ممکن است به کشتار غیرنظامیان بیگناه منجر شود که منجر به خشم و احساسات ضد پاکستانی بیشتر در افکار عمومی و در میان طالبان افغانستان شود."

به گفته یوسف زی، این پویایی باید برای اسلام آباد نگران کننده باشد، به ویژه اگر رهبر عالی طالبان، هیبت الله آخون زاده وارد عمل شود.

یوسف زی هشدار داد: "اگر آخون زاده حکمی صادر کند و علیه پاکستان اعلام جهاد کند، بسیاری از جوانان افغان به طور بالقوه می توانند به صفوف [طالبان] بپیوندند." "حتی اگر این به معنای ضرر بزرگتر برای افغان ها باشد، وضعیت برای پاکستان خوب نخواهد بود."

او گفت که تنها ذینفع، تحریک طالبان پاکستان خواهد بود، که "برای انجام حملات علیه ارتش پاکستان" جرات بیشتری خواهد داشت.